ប្រវត្តិ​សង្ខេប​ នៃ​ «​ល្ខោនខោល​»​ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​!

ភ្នំពេញ​៖​ ​តាម​សៀវភៅ​ «​ទស្សនីយភាព​ខ្មែរ​»​ បាន​អត្ថាធិប្បាយ​ថា​ ពាក្យ​ថា​ «​ខោល​»​ ឬ​ «​ល្ខោនខោល​»​ តែបើ​តាម​សង្ឃដីកា​របស់​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ​ជួន​ ណាត​ ដែល​បាន​កត់​ត្រាទុក​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​១៩៦៧​ ទំព័រ​១០២​ ពាក្យ​ថា​ ខោល​ គឺ​ ជា​ពួក​ល្ខោន​ប្រុស​ រឿង​«​រាមកេរ្តិ៍​ »​។​

​ដោយឡែក​លោក​ ហ្ស​ក​ សឺ​ដេ​ស​ ជនជាតិ​បាន​រាំង​ ត្រូវ​បាន​សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រសិល្បៈ​បាន​ស្រង់​សំដី​លោក​មក​ចុះ​ក្នុង​កម្រង​សិក្សា​កថា​ «Annale​ de​ l’​ URBA​ No​ 1»​ បោះពុម្ព​ឆ្នាំ​១៩៦៧​ ត្រង់​ទំព័រ​១៥៧​ថា​៖​ Le​ mot​ Khol​ serait​ celui​ queles​ Cambodgiens​ emploient​ pour​ désigner​ une​ variété​ des​ grands​ singes​ ។​ ល្ខោនខោល​គឺជា​ «​ល្ខោន​នៃ​របាំ​ស្វា​»​ ។​

​ចំណែក​អ្នកឧកញ៉ា​ ទេព​ ពិ​ទូរ​ ក្រ​សេ​មគ​ន្ថ​បណ្ឌិត​វិញ​ នៅ​ក្នុង​ទស្សនាវដ្តី​កម្ពុជ​សូ​រិ​យា​លេខ​៣​ ខែមីនា​ ឆ្នាំ​១៩៤៨​ លោក​បាន​ពោល​ថា​៖​ «​ចំណែក​ល្ខោនខោល​នោះ​ គេ​កំណត់​លេង​ចំពោះតែ​រឿង​ដែល​ទាក់ទាម​ដោយ​រឿង​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ គឺ​ព្រះ​ឥសូរ​ ព្រះ​នារាយណ៍​ ដែល​ជា​ព្រះ​ក្នុង​សេ​យ្យ​សាស្ត្រ​ គឺ​លេង​រឿង​អវតា​ «​បែងភាគ​»​ របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ដូច​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ «​រាមាយណៈ​»​ សឹង​ជា​ប្រវត្តិ​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​នោះ​ដើម្បី​ប្រកាស​កិត្តិគុណ​ សេចក្តី​ខ្លាំងពូកែ​ និង​ក្លាហាន​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ និង​អ្នក​ដែល​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​បាន​បែងភាគ​ឱ្យមក​កើត​ ដូច​យ៉ាង​ព្រះ​រាម​តាម​ក្បួន​ថា​ លេង​រឿង​ដូច្នេះ​ជា​ហេតុ​ឱ្យ​កើត​មង្គល​សួស្តី​ ដល់​អ្នកលេង​ និង​ជាទី​ប្រោសប្រាណ​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ ទើប​គេ​និយម​លេង​មក​ដល់​ឥឡូវនេះ​»​។​

​ឯ​ពាក្យ​ «​ខោល​»​ ក្នុង​ជីវភាព​ប្រជាជន​កម្ពុជា​វិញ​ គេ​និយម​ប្រើ​សម្រាប់​សម្គាល់​គោ​ ឬ​ក្របី​ដែល​មាន​ស្នែង​ខ្លី​ ហើយ​ខុប​ចុះ​ក្រោម​ ឬ​ក៏​សម្គាល់​សត្វ​កន្ទុយ​ខ្លី​ ឬ​បើ​មិន​ដូច្នោះ​ទេ​ បើកាលណា​គេ​និយាយ​ថា​៖​ ធ្វើ​អ្វីមួយ​ខោល​តែ​ម្តង​…​ នោះ​បាន​សេចក្តី​ថា​ ធ្វើ​អ្វីមួយ​នោះ​ គឺ​ធ្វើ​ដោយ​ឥត​បាន​ព្រាង​ទុក​ ឬ​គិត​ទុកជា​មុន​ឡើយ​ ពោល​ គឺ​គិត​ឃើញ​ភ្លាម​ ឬ​ជួប​ភ្លាម​ធ្វើ​ភ្លាម​តែ​ម្តង​។​

​សម្តី​របស់​លោក​អ្នកប្រាជ្ញ​បណ្ឌិត​ និង​ការ​និយម​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ ក្នុង​ការ​សម្គាល់​ខោល​ ឬ​ល្ខោនខោល​នេះ​ មាន​ន័យ​សមរម្យ​ល្អ​ណាស់​ ព្រោះ​បើ​យើង​ពិនិត្យ​មើល​ទម្រង់​ល្ខោនខោល​ ដែល​សេសសល់​ដល់​យើង​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​ យើង​ឃើញ​ថា​៖​ ល្ខោនខោល​ គឺជា​ល្ខោន​ពាក់​មុខ​ អ្នក​រាំ​ធ្វើ​កាយវិការ​ឥត​ព្រាង​ទុកជា​មុន​ ដើម្បី​ត្រាប់​ពាក្យ​សម្តី​ របស់​អ្នក​ពោល​ ដែល​ជា​អ្នកមាន​នាទី​ដឹកនាំ​រឿង​ និង​រៀបរាប់​រឿង​ ។​

​ទម្រង់​នេះ​សម្តែង​បាន​តែ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​មួយ​គត់​ ដែល​ជា​រឿង​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​តួអង្គ​យក្ស​ហើយ​និង​ស្វា​។​ ឯការ​សម្តែង​វិញ​ គឺ​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​ពិធី​ត្រស្តិ​សង្ក្រាន្ត​ គឺ​ពិធី​ផ្តាច់​ឆ្នាំ​ចាស់​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី​ រាំ​ដើម្បី​បំបាត់​ឧបទ្រពចង្រៃ​នៃ​ឆ្នាំ​ចាស់​ ហើយ​សុំ​ទេវតា​ឆ្នាំ​ថ្មី​ និង​វត្ថុ​សក្តិ​សិទ្ធិ​ទាំងអស់​ជួយ​ប្រទាន​ស័ព្ទ​សាធុការពរ​ សេចក្តីសុខ​ចម្រើន​ សិរី​សួស្តី​ ជ័យ​មង្គល​ សុំ​ឱ្យ​បាន​ប្រកប​នឹង​សុភមង្គល​ និង​សំបូរ​រុងរឿង​ក្នុង​ជីវភាព​ជា​ប្រចាំ​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ និង​មាន​ពេល​ខ្លះ​ពេល​ដែល​ស្រុក​ទេស​ជួប​វិបត្តិ​គ្រោះ​រាំង​ស្ងួត​ គេ​ក៏​រាំ​ល្ខោនខោល​ដើម្បី​សុំ​ទឹកភ្លៀង​ផង​ដែរ​ ។​

​ម្យ៉ាងទៀត​ ទម្រង់​ល្ខោនខោល​នេះ​ ជា​ទម្រង់​ដែល​មាន​សុទ្ធតែ​សិល្បករ​ប្រុសៗ​ជា​អ្នក​រាំ​ សូ​ម្បី​តែ​តួអង្គ​ស្រី​ដូច​ជា​តួ​នាង​សីតា​ នាង​ម​ណ្ឌោ​គិរី​ នាង​បុញ្ញ​កាយ​ ឬ​នាង​សុវណ្ណ​មច្ឆា​ក៏​ដោយ​ ។​ ទម្រង់​ល្ខោន​នេះ​ បាន​បន្សល់​នូវ​ច​ម្ង​ល់​ដ៏​យូរលង់​មួយ​នៅ​ក្នុង​អារម្មណ៍​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​។​ គេ​ច្រើន​ចោទសួរ​ថា​ តើ​មក​ពី​ហេតុ​អ្វី​បានជា​ចាស់​បុរាណ​ខ្មែរ​យក​សិល្បករ​ប្រុស​មក​ឱ្យ​ដើរ​ជា​តួ​ស្រី​ដូច្នេះ​ ?​។

​ចំពោះ​សំណួរ​ខាងលើ​នេះ​ យើង​មិនឃើញ​មាន​ចម្លើយ​ណា​ឆ្លើយ​បាន​ច្បាស់លាស់​ ឬ​ក៏​កត់ត្រា​ទុកជា​លាយលក្ខណ៍អក្សរ​ទេ​ ។​ ប៉ុន្តែ​ជា​ទូទៅ​យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​មតិ​ពីរ​ ដែល​ទាក់ទិន​ទៅ​នឹង​សំណួរ​នេះ​ ហើយ​បាន​ក្លាយទៅជា​ការ​និយម​និយាយ​បន្ត​គ្នា​តាំងពី​យូរណាស់​មក​ហើយ​រហូត​ដល់​សព្វ​ដែល​ថ្ងៃនេះ​។​

​មតិ​ទី​១​ នោះ​បាន​និយាយ​ថា​ ហេតុ​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ទម្រង់​ល្ខោន​មួយ​មាន​សុទ្ធតែ​សិល្បករ​ប្រុស​ជា​អ្នក​រាំ​នោះ​ គឺ​កើតឡើង​ដោយសារ​មាន​វិបត្តិ​ខាង​សាសនា​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ពិសេស​ក្នុង​កាល​វេលា​ដែល​មាន​ទំនាស់​សាសនា​រវាង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ និង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ។​

​ពួក​ស្រី​របាំ​នៃ​ល្ខោន​ក្បាច់​បុរាណ​ ឬ​ល្ខោន​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ​ ដែល​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ​ គេ​ហៅ​ថា​ «​រ​មាំ​»​ មាន​ដើម​កំណើត​តាំងពី​មុន​ការ​ចាប់បដិសន្ធិ​នៃ​លទ្ធិ​ទេវរាជ​ «Culte​ du​ Dieu​ Roi»​ ដោយ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​២​ ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​៨០២​ទៅ​ទៀត​ ហើយ​ពេល​ដែល​ខ្មែរ​គោរព​លទ្ធិ​ទេវរាជ​ គេ​និយម​ហៅ​ស្រី​របាំ​ទាំងនោះ​ថា​ «​ទេវ​ទាសី​ »​ ជា​ស្រី​របាំ​នៃ​ព្រះ​វិហារ​ខាង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ រួច​បន្ត​តួនាទី​ជា​ស្រី​របាំ​នៃ​ព្រះ​វិហារ​ខាង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មហាយាន​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧(១១៨១-១២១៨)​ ដូច​មាន​ឯកសារ​ខ្លះ​អាច​ឱ្យ​យើង​ដឹង​ថា​ ក្នុង​ពេល​នោះ​នៅ​ប្រាសាទតាព្រហ្ម​មាន​ស្រី​របាំ​ចំនួន​៦១៥​នាក់​ និង​នៅ​ប្រាសាទព្រះខ័ន​ ស្រី​របាំ​មាន​ចំនួន​រហូត​ដល់​ទៅ​១.០០០​នាក់​ឯណោះ​។​

​ក្រុម​អ្នករបាំ​ទាំង​អស់នោះ​ មាន​តួនាទី​សំខាន់​ណាស់​ គឺជា​អ្នក​ដែល​មាន​ភារកិច្ច​ ចម្លង​ពាក្យបណ្តឹង​ ពាក្យ​បន់ស្រន់​ ពាក្យ​ឧទ្ទិស​ទាំងឡាយ​ពី​ឋានមនុស្ស​លោក​ទៅ​ឋាន​នៃ​ព្រះ​ គឺ​ឋានសួគ៌​ ឋាន​ត្រៃ​ត្រឹ​ង្ស​ហើយ​ពាំនាំ​នូវ​ស័ព្ទ​សាធុការពរ​ពី​ឋានសួគ៌​ ចុះ​មក​ប្រោះព្រំ​ដល់​ឋានមនុស្ស​លោក​វិញ​ ។​

​អ្នក​ទាំងនោះ​សុទ្ធតែ​ជា​ស្រី​បរិសុទ្ធ​មិន​មាន​ប្រឡាក់ប្រឡូស​អ្វី​នឹង​គ្រឿង​មន្ទិល​សៅហ្មង​ទាំង​ខាង​ផ្លូវ​កាយ​ វាចា​ ចិត្ត​ តាម​បែប​មនុស្ស​សាមញ្ញ​ឡើយ​ ។​ លុះ​មក​ដល់​ពេល​ប្រទេស​ជាតិ​ជួប​វិបត្តិ​ខាង​សាសនា​ ពិសេស​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៨​ (១២៤៣-១២៩៥)​ ?​ ដែល​មាន​ប្រតិកម្ម​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ របស់​អ្នក​កាន់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ សិវៈ​និយម​ ពួក​នេះ​បាន​កោស​លុប​រូប​ ឬ​បំផ្លាញ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ បដិមា​ ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន​ នៅ​ប្រាសាទបាយ័ន​ និង​ទី​ដទៃ​ទៀត​ ។​

​មិន​ត្រឹមតែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ ពួក​អ្នក​កាន់​អំណាច​ មាន​មន្ត្រី​ ធំៗ​ ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ បាន​បង្ខំ​រួមរស់​ស្នេហា​ជាមួយ​ស្រី​របាំ​ «​ពួក​ទេវ​ទាសី​»​ ក្បត់​ទំនៀម​មុន​…​ ហើយ​ប្រហែលជា​ចាប់តាំងពី​ពេល​នោះ​មក​ហើយ​ ដែល​គេ​ឃើញ​មានការ​និយម​របស់​ពួក​មន្ត្រី​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​ដណ្តឹង​យក​ស្រី​របាំ​ធ្វើ​ភរិយា​របស់​ខ្លួន​ ។​ គេ​ឃើញ​មាន​សេសសល់​ជាក់ស្តែង​ ក្នុង​សង្គម​កម្ពុជា​ រហូត​មក​ដល់​ពេល​មុន​សង្គ្រាម​ឆ្នាំ​១៩៧០​ផ្ទុះ​ឡើង​បន្តិច​ ។​

​អាស្រ័យ​ដោយ​ការ​មិន​ពេញចិត្ត​នឹង​អំពើ​ទាំងនោះ​ គ្រូរបាំ​បុរាណ​ ធំៗ​នៃ​ជំនាន់​អង្គរ​នោះ​ដែល​ជា​អ្នក​កាន់​ និង​គោរព​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ហើយ​សុទ្ធតែ​ជា​អ្នក​ដែល​បាន​ខិតខំ​ ចំណាយ​អស់កម្លាំង​កាយ​ កម្លាំង​ប្រាជ្ញា​ និង​ទេព​កោសល្យ​របស់​អាត្មា​ខ្លួន​បង្ហាត់បង្ហាញ​ អប់រំ​សិល្ប​ការិនី​របាំ​ឱ្យ​បាន​ល្អ​ បាន​ល្បី​ ដើម្បី​បម្រើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ទៅ​តាម​សទ្ធា​ជ្រះថ្លា​របស់​ខ្លួន​ ក៏​បាន​ដកខ្លួន​ថយ​រត់គេច​ទៅ​ជ្រក​រស់នៅ​ជាមួយ​ប្រជារាស្ត្រ​ជា​ពុទ្ធសាសនិក​ ពិសេស​គឺ​យក​អារាម​ខាង​ពុទ្ធសាសនា​ជា​បង្អែក​ ហើយ​បង្កើត​ទម្រង់​ល្ខោន​ថ្មី​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត​ ដែល​មាន​សុទ្ធតែ​ ប្រុសៗ​ ជា​អ្នក​រាំ​ ដើម្បី​ចៀសវាង​កុំឱ្យ​អ្នក​កាន់​អំណាច​ទាំងឡាយ​បំផ្លាញ​សិល្បៈ​របស់​ខ្លួន​បាន​ទៀត​ ។​

​ការ​អធិប្បាយ​ខាងលើ​នេះ​ គឺជា​ហេតុផល​នានា​ដែល​មតិ​ទី​១​ បាន​លើកយក​មក​សំអាង​ដើម្បី​បញ្ចប់​អំពី​ការ​កកើត​នៃ​ទម្រង់​ល្ខោន​ប្រុស​ ដែល​ចេញ​មក​ពី​ប្រភព​តែ​មួយ​ គឺ​ចេញពី​ល្ខោន​ក្បាច់​បុរាណ​ខ្មែរ​ ឬ​ល្ខោន​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ​ ដែល​មាន​សុទ្ធតែ​សិល្ប​ការិនី​ជា​អ្នក​រាំ​ សូ​ម្បី​តែ​តួអង្គ​ប្រុស​ក៏​ដោយ​នោះ​ ។​

​រីឯ​មតិ​ទី​២​វិញ​ ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ច​ម្ង​ល់​ដែល​ថា​តើ​ហេតុ​អ្វី​បានជា​ចាស់​បុរាណ​ខ្មែរ​យក​សិល្បករ​ ប្រុសៗ​ ឱ្យ​រាំ​ជា​តួ​ស្រី​ នៅ​ក្នុង​ទម្រង់​ល្ខោន​ពាក់​មុខ​ដូច្នេះ​ ?​ ឬ​ក៏​និយាយ​អំពី​ដើម​កំណើត​នៃ​ល្ខោនខោល​នោះ​ ?​ គេ​តែងតែ​លើកយក​វិបត្តិ​នៃ​ព្រះរាជ​វង្ស​ស្តេច​ខ្មែរ​ ពិសេស​គឺ​ការ​ប្តូរ​រាជវង្ស​ពី​វង្ស​វរ្ម័ន​មក​វង្ស​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​ដែល​ជា​អតីត​កសិករ​ដាំ​ត្រសក់​មាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ពិសេស​ជាងគេ​ មក​ធ្វើ​ជាទី​សំអាង​ ។​

​នៅ​សម័យកាល​មិនយូរ​ប៉ុន្មាន​ មុន​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ជួប​វិបត្តិ​សាសនា​មួយ​យ៉ាង​ធ្ងន់​ ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​ស្តេច​ផែនដី​ និង​មន្ត្រី​ ធំៗ​ដែល​កាន់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ និង​ប្រជានុរាស្ត្រ​ទៅ​ទៅ​ ដែល​និយម​គោរព​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ឃ្លាតឆ្ងាយ​ពី​គ្នា​ ។​

​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ជា​កសិករ​ និង​ជា​ពុទ្ធសាសនិក​ម្នាក់​ដែល​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ធំធេង​ក្នុង​ចំណោម​ប្រជារាស្ត្រ​ ព្រោះ​គាត់​ជា​មនុស្ស​ស្លូតបូត​ ហើយ​ឆ្លាត​វាងវៃ​ផង​ ។​ ក្នុង​ការ​សម្រាក​ពីមុខ​របរ​ចិញ្ចឹមជីវិត​ តា​ត្រសក់ផ្អែម​តែងតែ​នាំ​អ្នកស្រុក​លេង​មហោស្រព​នានា​ ដែល​នាំ​ឱ្យ​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​របស់​គាត់​កាន់តែ​ល្បី​ និង​មាន​អ្នកស្រុក​ជិត​ឆ្ងាយ​ គោរព​ ស្រឡាញ់​គាត់​យ៉ាងច្រើន​ទៀត​ផង​ ។​

​ថ្ងៃមួយ​ដោយ​ឃើញ​ថា​ ភោគផល​កសិកម្ម​របស់​គាត់​បាន​ផល​ល្អ​ តា​ត្រសក់ផ្អែម​ក៏​បេះ​ត្រសក់​ខ្លួន​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះរាជា​ និង​បាន​នាំ​មហោស្រព​ គឺ​ល្ខោន​ របាំ​នានា​ ទៅ​សម្តែង​ថ្វាយ​ស្តេច​ផែនដី​ទៀត​ផង​ ។​ ព្រះរាជា​ទ្រង់​សព្វព្រះរាជហឫទ័យ​នឹង​ត្រសក់​ដែល​មាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ឆ្ងាញ់​ពិសេស​របស់​គាត់​ណាស់​ ហើយ​ក៏​ទ្រង់​ចេញ​ព្រះរាជ​បញ្ជា​ហាម​មិន​ឱ្យ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​បេះ​ត្រសក់​យក​ទៅ​លក់ដូរ​ ឬ​ក៏​ឱ្យទៅ​អ្នក​ណា​ម្នាក់​ឡើយ​ ។​

​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ដើម្បី​រក្សា​ចម្ការ​ត្រសក់​នេះ​ ព្រះរាជា​បាន​ប្រទាន​លំពែង​មួយ​ដែល​ស្ល​ឡើង​ដោយ​ថ្ម​កាយ​សិទ្ធិ​ គឺជា​លំពែង​ដ៏​មាន​ឫទ្ធិ​ដល់​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ ។​ ដើម្បី​សាកល្បង​ថា​ តើ​តា​ត្រសក់ផ្អែម​មាន​ភក្តីភាព​ចំពោះ​បន្ទូល​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ឬ​ក៏​អត់​ ?​ យប់​មួយ​នោះ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​គង់​លើ​សេះ​ជា​ជំនិះ​ ហើយ​ទ្រង់​នាំ​ទាំង​ពល​សេនា​ឯទៀត​ទៅ​ឃ្លាំមើល​ រួច​លបចូល​ទៅ​ក្នុង​ចម្ការ​ត្រសក់​ ។​

​គាប់​ជួន​ពេល​នោះ​ តា​ត្រសក់ផ្អែម​កំពុង​តែ​មើល​មហោស្រព​ស្រាប់តែ​ក្រឡេក​ទៅ​ឃើញ​មនុស្ស​លួច​ចូល​ក្នុង​ចម្ការ​ គាត់​នឹកគិត​ថា​ជា​ចោរ​ ក៏​លើក​លំពែង​ឡើង​ ហើយ​ពួយ​ទៅ​ក្នុង​ចម្ការ​ត្រង់​កន្លែង​ដែល​មនុស្ស​លបចូល​នោះ​ ។​ លំពែង​បាន​ហោះ​ទៅ​ចាក់​ត្រូវ​ចំ​ព្រះរាជា​សុគត​ក្នុង​ពេល​នោះ​ទៅ​ ។​ ដោយ​ព្រះរាជា​អង្គ​នោះ​គ្មាន​ព្រះរាជបុត្រ​នឹង​ស្នង​រាជ​បន្ត​ពី​ព្រះ​អង្គ​…​ពួក​សេនាបតី​មន្ត្រី​ទាំងពួង​ ក៏​លើក​តា​ត្រសក់ផ្អែម​ឱ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ ។​

​ដោយសារ​ដើម​កំណើត​របស់​ព្រះ​អង្គ​ជាតិ​ជា​កសិករ​ និង​ជា​ពុទ្ធសាសនិក​ ចូល​ចិត្ត​ពលកម្ម​ ស្រឡាញ់​ធម្មជាតិ​ ស្រណោះស្រណោក​ជីវភាព​ស្រែ​ចម្ការ​ ដែល​ព្រះ​អង្គ​ធ្លាប់​បាន​ភព​ព្រ​សព្វ​រាល់ថ្ងៃ​ ក្នុង​ពេល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ក្នុង​បុរី​មហានគរ​ ព្រះបាទ​ត្រសក់ផ្អែម​បាន​ចាត់ចែង​ឱ្យ​សិល្បករ​ ជំនិតៗ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ច្នៃប្រឌិត​បង្កើត​ស្នាដៃ​សិល្បៈ​ដែល​មាន​ភាព​ស្វាហាប់​ ហើយ​លើកយក​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ដែល​ជា​រឿង​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ធំធេង​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ ទាំង​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​កាន់​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ទាំង​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ទាំង​អ្នកមាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​អារក្សអ្នកតា​ ដែល​ជា​ជំនឿ​របស់​ខ្មែរ​ដើម​យក​មក​សម្តែង​ ផង​។​ គឺ​ចាប់ពី​ពេល​នោះ​មក​ហើយ​ ដែល​ល្ខោន​ ឬ​ល្ខោន​ពាក់​មុខ​ដែល​មាន​សុទ្ធតែ​សិល្បករ​ ប្រុសៗ​ជា​អ្នក​រាំ​បាន​ចាប់កំណើត​ឡើង​ ។​

​ចំពោះ​កាលបរិច្ឆេទ​ពិតប្រាកដ​នៃ​ដើម​កំណើត​របស់​ល្ខោនខោល​វិញ​នោះ​ វា​រឹតតែ​ជា​ការ​ស្មុគស្មាញ​ណាស់​ទៅ​ទៀត​ សម្រាប់​យើង​ជា​អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ ដ្បិត​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ជា​ប្រទេស​បាន​ជួប​នូវ​ផលវិបាក​ដោយសារ​សង្គ្រាម​បំផ្លាញ​ជាតិ​ ច្រើន​ជំនាន់​រាប់​មិន​អស់​ ។​ គ្រប់​សង្គ្រាម​ដែល​បាន​កើតឡើង​សុទ្ធតែ​បាន​បំផ្លាញ​វប្បធម៌​ជាតិ​ តាម​រយៈ​ការ​បំផ្លាញ​ឯកសារ​ បំផ្លាញ​បេតិកភណ្ឌ​ លួច​យក​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ជាតិ​កម្ពុជា​ និង​មានការ​កាប់សម្លាប់​សិល្បករ​ ដែល​ជា​ឯកសារ​រស់​របស់​ជាតិខ្មែរ​ជាដើម​ ។​

​ប៉ុន្តែ​ទោះជា​យ៉ាងណា​ក្តី​ ក៏​នៅ​មាន​ចំណុច​ពិសេស​ខ្លះ​ ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​យើង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ចាប់អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​…​ នោះ​គឺ​ល្ខោនខោល​ សម្តែង​បាន​តែ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​មួយ​គត់​ ។​ ឆ្លង​តាម​ចំណាប់អារម្មណ៍​លើ​ចំណុច​នេះ​ ហើយ​ក៏​ដោយ​យោង​ទៅ​លើ​ឯកសារ​ ដែល​សេសសល់​ច្រើន​បង្គួរ​ ស្តី​ពី​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នោះ​ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​សាកល្បង​វិភាគ​ដើម្បី​បំភ្លឺ​ពី​កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ទម្រង់​ល្ខោនខោល​នេះ​ដូច​តទៅ​ ។​

​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ជា​រឿង​មួយ​ដែល​មាន​ចំណាស់​ជាងគេ​ ហើយ​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​បំផុត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ។​ បើ​តាម​ឯកសារ​របស់​ព្រះ​តេជគុណ​ ប៉ា​ង​ ខាត់​ ក្នុង​សៀវភៅ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ ព្រះ​អង្គ​បាន​មាន​ពុទ្ធដីកា​ថា​ ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ក៏​ដូច​ជា​ ពុទ្ធសាសនា​ដែរ​ បាន​ហូរ​ចូល​ដល់​ជ្រោយ​សុវណ្ណ​ភូមិ​ «​ក្នុង​នោះ​មាន​ប្រទេស​កម្ពុជា​»​ តាំងពី​៣០៩​ឆ្នាំ​មុន​ គ្រឹ​ស្ត​សករាជ​មក​ម្ល៉េះ​ ។​

​ចុះបើ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ហូរ​ចូល​មក​ តើ​រឿង​រាមាយណៈ​ ដែល​ជា​រឿង​ផ្សព្វផ្សាយ​ពី​ឥទ្ធិពល​សាសនា​នេះ​អាច​ហូរ​ចូល​មក​ក្នុង​ពេល​នោះ​ដែរ​ឬទេ​ ?​ ឬ​ក៏​ហូរ​ចូល​មក​ក្នុង​ពេល​ដែល​ព្រាហ្មណ៍​កៅ​ណ្ឌិ​ន្យ​ ចូល​មក​ច្បាំង​ រួច​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​ព្រះ​នាង​នាគី​ «​សោ​មា​»​ «​ព្រះថោង​ និង​នាងនាគ​ »​ ?​ ឬ​ក៏​ហូរ​ចូល​មក​ក្រោយ​ពេល​នោះ​ ប៉ុន្តែ​មុន​សម័យ​អង្គរ​ ?​។​

​សព្វថ្ងៃ​គេ​សង្កេត​ឃើញ​មាន​សំណល់​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ «​រាមាយណៈ​»​ ជា​ច្រើន​ នៅ​ស្ទើរតែ​គ្រប់​ទម្រង់​នៃ​ទម្រង់​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ដូច​ជា​ -​សិល្បៈ​ចម្លាក់​ -​រូបចម្លាក់​ នៅ​ប្រាសាទ​កោះ​កេរ​ សាង​ក្នុង​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​១០​ «​អន្លើ​ ខ្លះៗ​ នៃ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ »​ ។​ -​ប្រាសាទបន្ទាយស្រី​ កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី​១០​ «​អន្លើ​ ខ្លះៗ​នៃ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​»​ ។​ -​ប្រាសាទបាពួន​ ដើម​សតវ​វត្សរ៍​ទី​១១​ «​អន្លើ​ ខ្លះៗ​នៃ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ »​ ។​

-​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​ សាង​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១១១៣-១១៥២​ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​សូ​រិ​យាវ​រ្ម័​នទី​២​ នៅ​ប្រាសាទ​នេះ​ រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ ត្រូវ​គេ​ឆ្លាក់​នៅ​ច្រើន​កន្លែង​ ខុសៗ​គ្នា​ ដូច​ជា​នៅ​ទ្វារ​ខាងលិច​ជ្រុង​ខាងត្បូង​ ទ្វារ​ខាងលិច​ជ្រុង​ខាងជើង​ ជញ្ជាំង​ខាងលិច​ជាដើម​ ។​ ឯ​សាច់​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​វិញ​ គេ​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ច្រើន​អន្លើ​ តាំងពី​ព្រះ​រាម​ទទួល​ជ័យជម្នះ​ ក្នុង​ការ​ប្រឡង​លើក​ធ្នូ​…​ រាពណ៍​ចាប់​នាង​សិ​តា​ ចម្បាំង​រវាង​ព្រះ​រាម​ និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ស្វា​ទល់​នឹង​ពួក​រាពណ៍​ និង​អសុរ​ឯទៀត​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ រហូត​ដល់​ឆាក​ស្តី​ពី​នាង​សិ​តា​លុយ​ភ្លើង​ដើម្បី​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ស្មោះត្រង់​របស់​នាង​ចំពោះ​ស្វាមី​ ថ្វី​ដ្បិតតែ​ក្រុង​រាពណ៍​បាន​ចាប់​យក​នាង​ទៅ​នគរ​ក្រុង​ល​ង្លា​អស់​កាល​យូរ​ក៏​ដោយ​ និង​អន្លើ​ផ្សេង​ពី​នេះ​ច្រើន​ទៀត​ ។​

-​សិល្បៈ​និទានរឿង​ ៖​ ដែល​ជា​ទំនៀមទម្លាប់​ពី​បរម​បុរាណ​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​…​ ក្នុង​ការ​និទានរឿង​រាមកេរ្តិ៍​ នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​សិល្បករ​ជំនាញ​ពីរ​នាក់​ត្រូវ​គេ​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​គឺ​៖​ លោកតា​គ្រុឌ​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​ខេត្តកំពង់ចាម​ មាន​ក្រាំង​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ ពិសេស​របស់​គាត់​មាន​កម្រាស់​រហូត​ដល់​ទៅ​កន្លះ​ម៉ែត្រ​បណ្តោយ​ជាង​មួយ​ម៉ែត្រ​…​ ។​ ប៉ុន្តែ​ក្រាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បូជា​ជាមួយ​សាកសព​របស់​គាត់​ក្នុង​ពេល​ដែល​គាត់​អនិច្ចកម្ម​ទៅ​ នៅ​ភូមិកំណើត​របស់​គាត់​ ។​

​សិ​ស្ប​ករ​ចំណាន​ម្នាក់​ទៀត​ គឺ​តា​ចក់​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​ខេត្តសៀមរាប​ អ្នក​ទាំង​ពីរ​នាក់​សុទ្ធតែ​មាន​សំនួនវោហារ​ពីរោះ​រណ្តំ​ណែងណង​ ពូកែ​ខាង​និទានរឿង​រាមកេរ្តិ៍​មាន​ ការ​ឆ្លាត​វាងវៃ​ ច្នៃប្រឌិត​រឿង​ទៅ​តាម​លក្ខណៈ​ពិសេស​នៃ​សង្គម​ខ្មែរ​ ដូច​ជា​អន្លើ​ ហនុមាន​ភ្នាល់​ទាញ​រោមជើង​ព្រះ​រាម​ ឬ​ហនុមាន​ដុត​ក្រុង​លង្កា​ជាដើម​ ប្រកបដោយ​កាយវិការ​រស់​រវើក​ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នក​ស្តាប់​ស្លុង​អារម្មណ៍​ផ្ទុះសំណើច​យ៉ាង​ខ្លាំង​ខ្ទរខ្ទារ​តាម​ការ​និទាន​របស់​គាត់​ ។​

-​ខាង​សិល្បៈ​វិចិត្រកម្ម​ ៖​ សំណល់​ខាង​សិល្បៈ​វិចិត្រកម្ម​ផ្នែក​គំនូរ​បុរាណ​ មាន​គំនូរ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​មួយ​ចប់​ នៅ​ក្នុង​ថែវ​វត្ត​ព្រះ​កែវ​មរតក​ក្នុង​បរិវេណ​ព្រះ​បរមរាជវាំង​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ ។​ មាន​ជា​អន្លើ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ខ្លះ​ទៀត​នៅ​តាម​វិហារ​នានា​ដូច​ជា​វិហារ​វត្ត​ព្រះរាជ​បូព៌​ ក្នុង​ទីរួមខេត្ត​សៀមរាប​ជាដើម​ ។​

-​ខាង​ទម្រង់​សិល្បៈ​ទស្សនីយភាព​ ខាង​ផ្នែក​សិល្បៈ​ទស្សនីយភាព​ យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ទម្រង់​បី​ ដែល​សម្តែង​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ រហូត​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​គឺ​៖​ -​ល្ខោន​ក្បាច់​បុរាណ​ ដែល​មាន​សុទ្ធតែ​សិល្ប​ការិនី​ជា​អ្នក​រាំ​ សូ​ម្បី​តែ​តួ​ព្រះ​រាម​ ឬ​ព្រះ​ល​ក្ម្ស​ណ៍​ក៏​ដោយ​ ហើយ​អាច​សម្តែង​រឿង​ «​រាមកេរ្តិ៍​»​ ផង​ដែរ​ និង​រឿង​ឯ​ ទៀតៗ​ផង​ ដូច​ជា​រឿង​ «​ព្រះ​ជិនវង្ស​»​ រឿង​«​ទិព្វ​សង្វារ​»​ រឿង​ «​ព្រះ​វេស្សន្តរ​»​ រឿង​«​ក្រៃ​ថោ​ង​»​ រឿង​ «​ព្រះ​ចន្ទ​គោរព​»​ ជាដើម​ ។​ល​។​

-​ល្ខោន​ស្រមោល​ ៖​ ស្បែក​ធំ​ដែល​ជា​ប្រភេទ​សិល្បៈ​សក្ការៈ​ សម្តែង​បាន​តែ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​មួយ​គត់​ មិន​មាន​សម្តែង​រឿង​ ផ្សេង​ទៀត​ឡើយ​ ។​

-​ល្ខោនខោល​៖​ ដែល​ជា​ល្ខោន​ពាក់​មុខ​ ហើយ​មាន​សុទ្ធតែ​ ប្រុសៗ​ជា​អ្នក​រាំ​ សម្តែង​បាន​តែ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​មួយ​គត់​ ដូច​ជា​ល្ខោន​ស្រមោល​ ស្បែក​ធំ​ដែរ​ ។​

​ក្រៅពី​ទម្រង់​សិល្បៈ​ខាងលើ​ នៅ​មាន​សំណល់​ឯកសារ​ខាង​សំ​ណេ​រ​ ដូច​ជា​ឯកសារ​របស់​អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់​វ​ឌ្ឍ​ឆាយា​វង្ស​ ដែល​ពុទ្ធ​សាសន​បណ្ឌិត​បោះពុម្ពផ្សាយ​ ហើយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ជ្រើសរើស​យក​មក​បញ្ចូល​ក្នុង​កម្មវិធី​សិក្សា​តាំងពី​ជំនាន់​សង្គមរាស្ត្រនិយម​មក​ម្ល៉េះ​។​ បើ​តាម​ឯកសារ​នេះ​ រឿង​រាមកេរ្តិ៍​របស់​ខ្មែរ​ មាន​រហូត​ដល់​ទៅ​៨០​ខ្សែ​ ឯណោះ​ ។​ ប៉ុន្តែ​ឯកសារ​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ និង​យក​មក​បោះពុម្ពផ្សាយ​ហើយ​ចំនួន​តែ​១៦​ខ្សែ​ប៉ុណ្ណោះ​ គឺ​ពី​ខ្សែ​១​ដល់​ខ្សែ​១០​ និង​ពី​ខ្សែ​៧៥​ដល់​ខ្សែ​៨០…​ នៅ​បាត់​ចំនួន​៦៤​ខ្សែ​ទៀត​ មិន​ទាន់​រក​ឃើញ​ ។​

​បើ​យើង​ពិនិត្យ​មើល​វិធី​និពន្ធ​ក្នុង​សៀវភៅ​ទាំង​១៦​ខ្សែ​នោះ​ យើង​ឃើញ​ថា​របៀប​និពន្ធ​ មិនមែន​សរសេរ​បែប​ប្រលោមលោក​ធម្មតា​ឡើយ​ ។​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​យើង​ឃើញ​ជា​របៀប​កាត់កង​ឆាកល្ខោន​ ដោយ​កាត់​សាច់​រឿង​ ជា​ដុំៗ​ ជា​អន្លើៗ​ បន្តបន្ទាប់​គ្នា​…​ ។​ មាន​ពាក្យ​ពោល​ដែល​យើង​សង្កេត​ឃើញ​ភាគច្រើន​ជា​កំណាព្យ​បទ​កាកគតិ​ បទ​ព្រហ្មគីតិ​ បទ​ពំនោល​ និង​បទ​ពាក្យ​៦​ជាដើម​ ។​ សម្រាប់​ឱ្យ​អ្នក​ពោល​ និង​សិល្បករ​អ្នក​សម្តែង​ អាច​សម្តែង​បាន​ងាយស្រួល​ទៅ​វិញ​ ។​

​មិន​ត្រឹមតែ​ប៉ុណ្ណោះ​ នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​ជា​ច្រើន​នៃ​សៀ​ភៅ​ទាំង​១៦​ខ្សែ​នេះ​ មាន​ពាក្យ​ខ្លះ​ បញ្ជាក់​ពី​ការ​ដឹ​នាំ​រឿង​ បង្ហាញ​បទ​ពោល​ និង​មានឈ្មោះ​បទ​ភ្លេង​យ៉ាងច្រើន​ទៀត​ផង​…​។​ ក្នុង​ចំណោម​បទ​ទាំងនោះ​ មាន​បទ​មួយ​ឭ​ចំនួន​ធំ​ដែល​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ និង​ចងក្រង​ឯកសារ​ពុំ​ស្គាល់​ព្រោះ​ការ​សិក្សា​ផ្នែក​តន្ត្រី​នៅ​រក​ឈ្មោះ​ពុំ​ទាន់​ឃើញ​អស់​នៅឡើយ​…​។​ ដូច្នេះ​អ្នក​រៀបរៀង​សូម​លើកយក​តែ​បទ​មួយ​ចំនួន​ដែល​យើង​ស្គាល់ឈ្មោះ​…​យល់​ពីសារ​សំខាន់​របស់​បទ​សម្រាប់​ប្រើ​ក្នុង​ល្ខោន​ ហើយ​ដែល​ប្រជាជន​កម្ពុជា​និយម​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ និង​បទ​ខ្លះ​ទៀត​ដែល​យល់​ថា​ គ្រាន់តែ​ជា​ការ​ព្នាយ​ឈ្មោះ​បន្តិចបន្តួច​ ទៅ​តាម​ពេលវេលា​ដ៏​យូរលង់​ប៉ុណ្ណោះ​ដូច​ជា​៖

១-​បទ​ស្ដេច​លីលា​ ៖​ខ្សែ​១​ ទំព័រ​១​ ជា​ពញា​ដើរ​ ខ្សែ​៧៦​ទំព័រ​៩​ហើយ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​មាន​អ្នកខ្លះ​ហៅ​ផ្សា​ដឺ​ន​ តាម​ភាសា​ថៃ​ ដែល​បកប្រែ​យក​ពី​ឈ្មោះ​ដើម​របស់​ខ្មែរ​ទៅ​…​ និង​អ្នកខ្លះ​ហៅ​ថា​ស្ដេច​យាង​ ។​

២-​បទ​ដំណក​ ៖​ ខ្សែ​០១​ទំព័រ​៤៧​ ជាប​ណ្ហ​ក​ ខ្សែ​៣​ ទំព័រ​២៣​ ជាប​ណ្ហ​ក​ ខ្សែ​៤​ ទំព័រ​២១,​ ជា​កែវ​ណ​ក​ ខ្សែ​៦​ទំព័រ​២២,​ ជា​បិ​ន​ណ​ក​ ខ្សែ​៩​ទំព័រ​១៥​ ជា​ដំណក​ ខ្សែ​៩​ទំព័រ​៣២,​ ជា​បទ​ក្រៅ​ណ​ក​ ខ្សែ​៧៦​ទំព័រ​៣៣…​ ឈ្មោះ​ក្រៅ​ណ​ក​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​ ។​

៣-​បទ​ឆាន​ ៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​៣​ ប្រហែលជា​បទ​ជើត​ឆាន​ ដែល​យើង​ប្រើ​សព្វថ្ងៃ​ទេ​ដឹង​ ?

៤-​បទ​ទ្រង់គ្រឿង​ ៖​ ខ្សែ​៧

៥​ ទំព័រ​១​ ប្រហែលជា​បទ​ខម​ទ្រង់គ្រឿង​ ដែល​ខ្មែរ​ប្រើ​សព្វ​ថៃ្ង​ទេ​ដឹង​ ?

៥-​បទ​ស្ដេច​លា​ ៖​ ខ្សែ​១​ ទំព័រ​៣២​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​១០​ ទំព័រ​២៤​ បទ​នេះ​ប្រហែលជា​បទ​លា​ ដែល​មាន​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ព្រោះ​ក្នុង​ឯកសារ​នេះ​ កន្លែង​ខ្លះ​បទ​ឱត​ សរសេរ​ជាស​ម្ដេច​ឱត​ ក៏​មាន​ ។​

៦-​បទ​ស្មឹង​ថង​ ៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​៣៨​ បទ​នេះ​ប្រហែលជា​បទ​ស​មិន​ថង​ សព្វថ្ងៃ​ ។​

៧-​បទ​ពញា​សោក​ ៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​៣៩​ បទ​នេះ​សព្វថ្ងៃ​អ្នកខ្លះ​ហៅ​ផ្យា​សុ​ តាម​ភាសា​ថៃ​ ដែល​បក​ពី​ឈ្មោះ​ដើម​របស់​ខ្មែរ​ទៅ​ និង​អ្នកខ្លះ​ទៀត​និយម​ហៅ​បទ​ មន្ត្រី​សោកា​ក៏​មាន​។​

៨-​បទ​ថ​យ៉​យ​ ៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​៤៣​ គឺ​បទ​តា​យ៉​យ​ ដែល​មាន​ប្រើ​សព្វថ្ងៃ​ ។​

៩-​បទ​ក្លុម​ ៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​១​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​៧៩​ ឃើញ​ប្រើ​ឈ្មោះ​ដដែល​ បទ​នេះ​គឺ​បទ​ក្លុំ​ ឬ​ក្លុម​ ឬ​ខ្ញុំ​ដែល​ជា​ឈ្មោះ​និយម​ប្រើ​សព្វថ្ងៃ​ ។​

១០-​បទ​ច្រះ​ ៖​ ខ្សែ​១​ ទំព័រ​១០​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​១០​ ឃើញ​ប្រើ​ឈ្មោះ​ដដែល​…​។​ ចាប់ពី​ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​៦​ សល់​ខ្សែ​៨០​ ឃើញ​ប្ដូរ​មក​ប្រើ​ឈ្មោះ​ត្រះ​វិញ​ បទ​នេះ​គឺ​បទ​ត្រាក់​ ដែល​មាន​ប្រើ​សព្វថ្ងៃ​ ។​

១១-​បទ​ឌិ​ត​ ៖​ ខ្សែ​១​ ទំព័រ​២៤​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​ទី​៨០​ ប្រើ​ឈ្មោះ​ដដែល​ ។​ បទ​នេះ​គឺ​បទ​អូត​ ដែល​គេ​និយម​ប្រើ​សព្វថ្ងៃ​ ។​

១២-​បទ​ស្មើ​ ៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​១៥​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​៨០​ ប្រើ​ឈ្មោះ​ដដែល​ ។​ បទ​នេះ​គឺ​បទ​ស្មើ​ ដែល​ប្រើ​សព្វថ្ងៃ​ ។​

១៣-​បទ​យា​នី​ ៖​ ខ្សែ​៧៧​ ទំព័រ​៤៨​ រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ប្រើ​ឈ្មោះ​ដដែល​ ។​

១៤-​បទ​ដួង​ព្រះ​ធាតុ​ ៖​ ខ្សែ​៧៦​ ទំព័រ​៤៦​ រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ប្រើ​ឈ្មោះ​ដួង​ព្រះ​ធាតុ​ដដែល​ ប៉ុន្តែ​មាន​អ្នកខ្លះ​និយម​ហៅ​ដួង​ប៉ា​ង​ថា​ត​ តាម​ភាសា​ថៃ​ ដែល​បាន​មក​ពី​ឈ្មោះ​ដើម​របស់​ខ្មែរ​ ។​

១៥-​បទ​ជុំ​ព្រៃ​ ៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​៣​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​បញ្ចប់​ មានឈ្មោះ​បទ​ជុំ​ព្រៃ​ដដែល​ ។​ សព្វថ្ងៃ​ឈ្មោះ​នេះ​ ក៏​គ្មាន​ដោះ​ដូរ​អ្វី​ដែរ​ គឺ​ឈ្មោះ​បទ​ជុំ​ព្រៃ​ដដែល​ ។​

១៦-​បទ​ពិលាប​ ៖​ ខ្សែ​២​ ទំព័រ​២២​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​ ក្រោយៗ​ ហើយ​សព្វថ្ងៃ​បទ​នេះ​ក៏​មានឈ្មោះ​បទ​ពិលាប​ដដែល​គ្មាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​អ្វី​ទេ​ ។​

១៧-​បទ​ប្រគុំ​ ៖​ ខ្សែ​១​ ទំព័រ​៣២​ ដល់​ខ្សែ​ចុងបញ្ចប់​ឃើញ​ប្រើ​ឈ្មោះ​ដដែល​ ហើយ​សព្វថ្ងៃ​បទ​មានឈ្មោះ​ប្រគុំ​ដដែល​គ្មាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​អ្វី​ទេ​ ។​

១៨-​បទ​ឆា​៖​ ខ្សែ​៧៥​ ទំព័រ​១​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​ ក្រោយៗ​ ហើយ​សព្វថ្ងៃ​ក៏​នៅ​តែ​ប្រើ​ឈ្មោះ​បទ​ឆា​ ដដែល​គ្មាន​ប្រែប្រួល​ឡើយ​ ។​

១៩-​បទ​ជើត​ឈឹង​៖​ ខ្សែ​៤​ ទំព័រ​២៤​ និង​ទំព័រ​៣០​ រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​ ក៏​នៅ​តែ​ប្រើ​ឈ្មោះ​បទ​ជើត​ឈឹង​ដដែល​ ។​

២០-​បទ​ជើត​ ៖​ ពី​ខ្សែ​១​ រហូត​ដល់​ខ្សែ​ចុង​ក្រោយ​ឈ្មោះ​ដដែល​ ហើយ​សព្វថ្ងៃ​ឈ្មោះ​បទ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​គេ​រក្សា​ទុក​ដដែល​គ្មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​អ្វី​ទាំងអស់​ ។​

​តាម​រយៈ​ការ​រៀបរាប់​បទ​ភ្លេង​ទាំងឡាយ​ខាងលើ​នេះ​ និង​មានឈ្មោះ​បទ​ភ្លេង​ជា​ច្រើន​ទៀត​តាំងពី​ខ្សែ​១​ ដល់​ខ្សែ​៨០​ ដែល​ពុំ​ទាន់​អាច​សម្គាល់​ឱ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់​នោះ​…​ របៀប​កាត់កង​ឆាក​ដោយ​ចែក​សាច់​រឿង​ ជា​ឈុតៗ​បន្ត​គ្នា​ និង​កំណាព្យ​ជា​ពាក្យ​ពោល​ ផ្សេងៗ​ ព្រម​ដោយ​ពាក្យ​ជា​កំណត់ចំណាំ​នៃ​ការ​ដឹកនាំ​រឿង​ផង​នោះ​ ជឿ​ថា​ឯកសារ​សំ​ណេ​រ​នេះ​ គឺ​ប្រាកដជា​រឿងល្ខោន​ «Pièce​ de​ théatre»​ មិនមែន​ជា​រឿង​ប្រលោមលោក​ ឬ​ក៏​អត្ថបទ​ប្រភេទ​ដទៃ​ទៀត​ឡើយ​ សមតា​មការ​សន្និដ្ឋាន​របស់​លោក​សាស្ត្រ​ចា​រ្យ​ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ​ដែល​ថា​ ៖​ អត្ថបទ​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​នេះ​ ជា​នាដ្យកថា​មែន​ ។​

​ចុះបើ​ឯកសារ​នេះ​ ជា​អត្ថបទ​រឿងល្ខោន​មែន​នោះ​ តើ​ជា​អត្ថបទ​របស់​ទម្រង់​ល្ខោន​ណាមួយ​ ?​។​ ដោយ​យោង​ទៅ​លើ​ការ​និយម​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ ក្នុង​ការ​ប្រើ​វិធីសាស្ត្រ​បែប​បុរាណ​ «Méthode​ Empérique»​ ក្នុង​ការ​បន្ត​ស្នាដៃ​ពី​ជំនាន់​មួយ​ទៅ​ជំនាន់​មួយទៀត​ ដោយ​បង្រៀន​ឱ្យ​ទន្ទេញ​ចាំ​មាត់​ ឬ​ក៏​និយាយ​ប្រាប់​ តៗ​គ្នា​ពី​ឪពុក​ទៅ​កូន​ ពី​គ្រូ​ទៅ​សិស្ស​ និង​ដោយ​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ភាព​ជាក់ស្តែង​ដែល​មាន​សេសសល់​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​ នោះ​គេ​ឃើញ​ទម្រង់​ល្ខោន​បី​ គឺ​ល្ខោន​ស្រមោល​ ល្ខោន​ពាក់​មុខ​ និង​ល្ខោន​ក្បាច់​បុរាណ​ដែល​សម្តែង​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​ ដូច​បាន​ជម្រាប​ពី​ខាងលើ​ម្តង​មក​ហើយ​ ។​

​ប៉ុន្តែ​បើ​លើកយក​បច្ចេកទេស​សម្តែង​មក​ពិនិត្យ​ឱ្យ​បាន​ហ្មត់ចត់​នោះ​ ឃើញ​ថា​ ក្នុង​ទម្រង់​ទាំង​បីដូច​ជម្រាប​ខាងលើ​…​ ឯកសារ​រឿងល្ខោន​នេះ​មិនមែន​សម្រាប់​ល្ខោន​ក្បាច់​បុរាណ​ទេ​ ព្រោះ​ល្ខោន​ក្បាច់​បុរាណ​ជា​ល្ខោន​ដែល​យក​ចម្រៀង​ជា​ក្រុម​ «​ Choeur»​ ជា​មធ្យោបាយ​ជូន​ដំណើរ​សាច់​រឿង​ និង​ជូន​កាយវិការ​អ្នក​រាំ​ ដែល​ត្រូវ​ហាត់​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់​ជា​មុន​ រហូត​ដល់​ចាំ​ស្ទាត់​ ស្ទើរតែ​ក្លាយជា​ស្វ័យប្រវត្តិ​ មិន​មាន​ប្រើ​បទ​ពំនោល​ ដូច​ជា​ល្ខោន​ស្រមោល​ «​ស្បែក​ធំ​ »​ ឬ​ល្ខោនខោល​ឡើយ​ ។​

​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ អត្ថបទ​សំ​ណេ​រ​នេះ​ មាន​ពាក្យ​ពោល​យ៉ាងច្រើន​ ដែល​ពី​ក្នុង​ខ្សែ​១​រហូត​ខ្សែ​១០​ប្រើ​ពាក្យ​ថា​សំ​ណា​ រួច​ពី​ខ្សែ​៧៥​ដល់​៨០​ឃើញ​ប្រើ​ជាប​ទរាប​ ឬ​និយាយ​បទ​រាយ​ ដូច្នេះ​អត្ថបទ​ ល្ខោន​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​នេះ​ បើ​មិន​សម្រាប់​ល្ខោន​ស្រមោល​ស្បែក​ធំ​ទេ​ មាន​តែ​ល្ខោនខោល​ប៉ុណ្ណោះ​ ព្រោះ​ទម្រង់​ទាំង​ពីរ​មាន​ប្រើ​ពំនោល​ដូច​គ្នា​ ។​ ឯ​របៀប​ប្រើ​បទ​ភ្លេងពិណពាទ្យ​ទៀត​សោត​ក៏​ប្រហាក់ប្រហែល​គ្នា​ដែរ​ …​ ។​

​ប៉ុន្តែ​បើ​យើង​ពិនិត្យ​ទៅ​លើ​កំណត់ចំណាំ​ ដែល​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ដឹកនាំ​រឿង​វិញ​«La​ mise​ en​ scène»​ ដូច​ជា​ពាក្យ​ថា​ ៖

-​ជើត​ឈឹង​ ហើយ​ពោល​៖​ ខ្សែ​៤​ ទំព័រ​៣០​ ដែល​បញ្ជាក់​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ ភ្លេង​ត្រូវ​លេង​បទ​ជើត​ឈឹង​ កាលណា​អ្នកភ្លេង​លេង​ចប់​ហើយ​នោះ​អ្នក​ពោល​ត្រូវ​ពោល​បន្ត​ ។​ ឬ​ពាក្យ​ថា​ ៖​ ល្បង​កាន់​ ហើយ​ជើត​ជំហាន​ធំ​ខ្សែ​៤​ ទំព័រ​៥​ ។​

-​បង​នូវ​យក​មេ​ទៅ​បង្ហាញ​បុណ្យ​ ហើយ​មេ​ដឹងគុណ​ ញញឹមញញែមរ​កបង​ ។​

-​ទេពី​ក្រោធ​ប្រះ​ខ្លួន​ហោង​ រាពណ៍​ឱប​ហោះ​ផ្សង​ អាណា​ថក​បណ្តាល​វេហាស៍​ ។​

​ពាក្យ​នេះ​បញ្ជាក់​ពី​ការ​សម្តែង​ និង​ការ​ដឹកនាំ​រឿង​ គឺ​តួ​រាពណ៍​ដែល​ត្រូវ​ចាប់​នាង​សីតា​ត្រូវធ្វើ​កាយវិការ​ជា​ចាប់​ ឬ​ប៉ះ​នាង​ដោយ​លឹប​ល​ ញញើតញញើម​ រួច​ហើយ​ឈាន​ជំហាន​ ធំៗ​ដើម្បី​ដកថយ​ដូច​ជា​ភ្ញាក់​…​ រួច​ចូលចាប់​នាង​ម្តងទៀត​ ចាប់​បាន​ហើយ​ «​ឱប​ហោះ​យក​ទៅ​…»​ ។​ ការ​ដឹកនាំ​រឿង​របៀប​នេះ​ សង្កេត​ឃើញ​ត្រូវ​បាន​គេ​ថែរក្សា​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ទោះ​ក្នុង​ល្ខោន​ក្បាច់​បុរាណ​ក៏​មាន​ ទោះ​ក្នុង​ទម្រង់​ល្ខោនខោល​ក៏​មាន​ ។​

​ឬ​ពាក្យ​ថា​ ៖​ ព្រះ​ល​ក្ម្ស​ណ៍​វ័ណ្ឌ​មាលា​ ខ្សែ​៥​ទំព័រ​៣៥​ ។​ -​ដងណោះ​ព្រះ​ល​ក្ម្ស​ណ៍​នរបតី​ ដាល​ដោះ​រួស​ខ្មី​ ក៏​វ័ណ្ឌ​មាលា​ដ៏​សុគ្រីព​ ។​ -​ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ សូមពរ​ជីព​ ស្រេច​ហើយ​សុគ្រីព​ ក៏​ហោះ​វឹង​ថ្កាន​ពាលី​៕

Loading...